مشاوره ناحیه 3 شیراز

راهنمایی و مشاوره

اختلال کمبود توجه - بیش فعالی

اختلال کمبود و توجه - بیش فعالی را بشناسیم

 

یکی از رایجترین اختلالات در دوران کودکی، اختلال کمبود توجه - بیش فعالی است که در اغلب موارد تا دوران بزرگسالی نیز ادامه پیدا می کند . کودکان مبتلا  به این اختلال بدون این که فکر کنند، مدام به اطراف حرکت می کنند. آن ها ممکن است خواسته ها و انتظارات طرافیانشان را درک کنند، ولی به دلیل این که قادر به توجه کافی نیستند و نمی توانند مدتی آرام بنشینند و تمرکز کنند، توانایی پیروی کردن، از دستورهای آنان را ندارند.

کودکان و بزرگسالان مبتلا به این بیماری با ثابت نگه داشتن توجه و سازمان دهی خویشتن برای تکمیل کردن کارها با دشواری جدی روبه رو هستند .این کمبود، یادگیری را به تاخیر می اندازد و مهارتهای مطالعه و درس خواندن را ضعیف می کند. بچه های مبتلا به این بیماری در کلاس درس رفتار نامناسبی بروز می دهد. در سنین پایین تر، این رفتارها ممکن است از نمرات درسی بچه ها بکاهد، ممکن است سبب شود که آنها را در کلاسهای ویژه بنشانند. حتی ممکن است کودک مجبور به ترک مدرسه بشود ( قراچه داغی، 1384).

 

نشانه های کمبود توجه بیش فعالی درکودکان

 

الف- کمبود توجه ( ATTENTION DEFICIT)

عدم توانایی در تمرکز و توجه کافی هنگام انجام کارها و فعالیت های روزانه ( انجام تکالیف درسی)

احتمال ابتلا به مشکلات شنوایی

بی توجهی به سخنان سایرین

ناتوانی در پیروی از فرمان ها و دستورالعمل ها

ناتوانی در طبقه بندی و سازمان دادن امور

عدم تمایل به انجام کارهایی که نیازمند فعالیت فکری و تمرکزند

فراموشی در انجام فعالیتهای روزانه و حواس پرتی

داشتن رفتارهای تکانشی و ناتمام گذاشتن کارها

ب- بیش فعالی (HYPERACTIVITY)

ناتوانی در آرام نشستن

دویدن، پریدن،جهیدن و بالارفتن های بیش از اندازه از میز وصندلی های اتاق

تند صحبت کردن و قطع کردن سخنان دیگران

بی صبری و شتاب در پاسخ به سوالات و پاسخ دهی نامناسب

ج- نوع ترکیبی ( کمبود توجه بیش فعالی)

داشتن علائم کمبود توجه وبیش فعالی به طور هم زمان

در نظرداشته باشید که کودکان مبتلا به اختلال کمبود توجه - بیش فعالی به طور غیرعمدی و کاملاً ناخودآگاه علائم را نشان می دهند و هیچ کنترلی بر رفتار و اعمال خود ندارند.

 

تشخیص و شیوع اختلال کمبود توجه- بیش فعالی

 

علائم فوق مخصوص کودکان 11-7 سال است میزان شیوع در بین پسرها 6 به 1 است دخترها نسبت به پسرها علائم افسردگی، انزوای اجتماعی، اضطراب و پریشانی بیش تری از خود نشان می دهند.( بارکلی، 1996)

گروهی از روان شناسان و متخصصان علوم رفتاری، این کودکان را به دوگروه تقسیم کرده اند:

الف- گروهی که دارای رفتارهای پرخاشگرانه و تکانشی اند

ب- گروهی که دارای اختلال کمبود توجه و تمرکزند.

گروه دوم شانس بیشتری برای بهبودی و کاهش علائم دارند( لونی، 1978)

نکات مهم هنگام تشخیص درست این اختلال عبارتند از:

- کودک باید یک سوم علائم رفتاری فوق را تا 7 سالگی نشان دهد.

- رفتارهای فوق باید درتمام فعالیتهای روزانه کودک مشاهده شوند.

- این رفتارها باید درکودک بیش فعال، ماندگار تر از کودکان همسن وسال او باشد.

- این رفتارها حداقل باید 6 ماه در کودک مبتلا به اختلال مشاهده شوند.

 

روش های درمان

 

الف- دارو درمانی

بیش از 70 درصد کودکان مبتلا به اختلال کمبود توجه (بیش فعالی) از  روش دارو درمانی برای بهبود علائم بیماری استفاده می کنند. (بارکلی، 1977). مهمترین این داروها عبارتند از: ریتالین، دکسدرین، دی آمفتامین و فمولین ، که با مقادیر مجاز توسط پزشک معالج باید تجویز شوند.

متداول ترین عوارض جانبی این داروها نیز کاهش خواب و خوراک کودک است و در مواردی سر درد، دل درد، افزایش ضربان قلب یا بالا رفتن فشارخون درکودک مشاهده می شود.

 

ب- رفتاردرمانی

 

تحقیقات نشان می دهند که دارو درمانی زمانی می تواند موجب کاهش رفتارهای تکانشی و اشکالات مربوط به کمبود توجه درکودک شود که به طور هم زمان با رفتار درمانی انجام گردد. اغلب روش های رفتار درمانی که موجب بروز تغییرات رفتاری مثبت در این کودکان می شوند عبارتند از:

- آموزش مهارت های لازم برای افزایش دامنه توجه و تمرکز کودک

- بازسازی روابط کودک با اعضای خانواده ، دوستان و هم کلاسی ها

- کاهش تحریک پذیری کودک

- توجه به دستورها و خواست هایی که از آن ها طلب می شود

- آموزش روش های خودکنترلی و کاهش فعالیت های حرکتی

25 درصد کودکان بیش فعال، علائمی از اختلالات اضطرابی از خود نشان
می دهند این علائم عبارتند از: ترس، وحشت، پریشانی، نگرانی های شدید و ... که اغلب با علائم جسمانی مثل ضربان قلب، حالت تهوع، دردمعده، سرگیجه و سردرد همراه می شود.

 

- روش پاداش موثر، برای تقویت رفتارهای خوشایند کودک و روش تقویت منفی برای عدم تکرار رفتارهای ناخوشایند او

 

 - افزایش توان خویشتن داری کودک

 

از جمله راه کارهای رفتاری گوناگون که برای کاهش علائم بیش فعالی این کودکان توصیه میشود عبارتنداز:

 

1- برنامه ریزی منظم روزانه

2- کمک به کودک برای سازماندهی فعالیت هایش

3- پرهیز ازمحرک های پرتنش

4- محدود کردن انتخاب ها

5- شیوه تعامل خود را با کودک تغییر دهید به جای صحبت های طولانی و خواسته های دراز مدت، سعی کنید دستورالعمل های کوتاه، ساده و شفاف به کودک بدهید

6- از هدف ها و پاداش های مناسب استفاده کنید

7- اتخاذ روش های انضباطی موثر یعنی به جای اینکه سر کودک داد بزنید او را وحشت زده و نگران کنید، از روش های انضباطی آرام بخش استفاده کنید تا او رامتوجه پیامدهای رفتاری اش کنید.

8- به کودک کمک کنید تا علایق، توانایی ها و استعدادهای خودرا بشناسد.تمام کودکان نیاز دارند که تجارب موفقیت آمیزی داشته باشند تا بتوانند از این طریق حس ارزشمندی و اعتماد به نفس خود را افزاش دهند.

 

کمک های والدین

 

یکی از مهم ترین عوامل موثر در کاهش علائم اختلال کمبود توجه- بیش فعالی در کودکان، شیوه تعامل والدین با آن هاست. به همین دلیل آموزش والدین و اعضای موثر خانواده می تواند در چگونگی ارتباط با کودک و به کار بستن شیوه های جدید درمانی بسیار مفید و موثر باشد. به والدین آموزش داده می شود که توجهشان را به کودک بیش تر کنند و با کم ترین تغییر رفتار او- در جهت مثبت کودک را مورد تشویق و حمایت خود قرار دهند انجام پیگیرانه این کار تاثیر زیادی برتکراررفتارهای خوشایند و سازگارانه کودک دارد و موجب تقویت و تحکیم آن ها می شود. با پی گیری این روش ها، والدین به تدریج می آموزند که چگونه در محافل اجتماعی با بد رفتاریهای کودکانشان کنارآیند. یک روش آن استفاده از جایزه و پاداش به عنوان وسیله ای برای تشویق کودک به خوش رفتاری است. و درموارد بدرفتاری او را از گردش و بیرون رفتن محروم کنند.

کودکانی که تجاربی ازطلاق والدین ، جابه جایی در خانه  ومدرسه ؛، بیماری یا فوت یکی از آشنایان دارند، اغلب دچار اضطراب ها و پریشانی های فکری حرکتی می شوند اما کودکان بیش فعال به رغم این که هیچ یک از این تجارب و تنش ها را در زندگی نداشته اند دچار علائم و نابهنجاری های رفتاری اند.

 

به طور کلی، در همه شیوه های درمان اختلال کمبود توجه بیش فعالی در کودکان ، همیشه از والدین و اعضای موثر و خانواده او خواسته می شود تابا همکاری و مشارکت های خود روند بهبودی و کاهش علائم را در کودک تسریع بخشند. کودکان مبتلا به این اختلال ممکن است به تمرینات پدر و مادر خود پاسخ کافی ندهند، زیرا این کودکان به طور معمول ازوالدین خود
فراری اند. در مواردی نیز والدین آنها به دلیل مشکلات متعددی که دارند نمی توانند روند درمان را پی گیرانه ، موثر و منظم دنبال کنند از این رو توصیه می شود که این گروه از کودکان به طور مشترک زیر نظر متخصصان، روان شناسان و والدین درمان شوند.

 


فهرست منابع:

 

- چویل و موریس: روان شناسی بالینی کودک ( روش های درمانگری)، ترجمه محمدرضا نائینیان و همکاران، انتشارات رشد، چاپ اول، 1378.

- سلحشور، ماندانا، نشریه ماهانه آموزشی تربیتی پیوند،آبان 1384/ 313

- فرانسیس مارک موندیمور: افسردگی در نوجوانان، ترجمه مهدی قراچه داغی، انتشارات پیک بهار، چاپ اول، 1384

 

پی نوشت ها:

1. Attention Deficit Hyperactive disorder ( ADHD)

 

                                                                                  تهیه کننده : راضییه اسماعیل دخت

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه هفتم فروردین 1387ساعت 15:2  توسط منصوری  |